ලෝක ප්‍රසිද්ධ ස්ටාර් වෝර්ස් (Star Wars) සිනමා පටය තිරගත වෙලා 2027 වසරට වසර 50ක් පිරෙනවා. මේ සුවිශේෂී සංවත්සරය සමරන්න ඩිස්නි සහ ලූකස් ෆිල්ම් ආයතන එකතු වෙලා තීරණය කරලා තියෙනවා මුල්ම ස්ටාර් වෝර්ස් චිත්‍රපටය ප්‍රථම වතාවට අයිමැක්ස් (IMAX) තිරවල ප්‍රදර්ශනය කරන්න. මේක රසිකයන්ට ලැබෙන හරිම අපූරු අවස්ථාවක්. විශේෂයෙන්ම කිසිම අමතර සී.ජී.අයි (CGI) තාක්ෂණයක් හෝ වෙනස්කම් නැතිව, මුල්ම චිත්‍රපටයේ අත්දැකීමම අයිමැක්ස් 70mm තිරවලින් විඳගන්න පුළුවන් වෙනවා. මේ චිත්‍රපටය 2027 පෙබරවාරි 19 වැනිදා සිට සීමිත අයිමැක්ස් සිනමාහල් කිහිපයකදී නැවත ප්‍රදර්ශනය කිරීමට නියමිතයි.

මේ අතරතුර, ස්ටාර් වෝර්ස් රසිකයන්ට තවත් සුබ ආරංචියක් තියෙනවා. ඒ තමයි රයන් ගොස්ලින් රංගනයෙන් දායක වන ‘ස්ටාර් වෝර්ස්: ස්ටාර් ෆයිටර්’ (Star Wars: Starfighter) නව චිත්‍රපටය 2027 මැයි 28 වැනිදා තිරගත වීම. ෂෝන් ලෙවී අධ්‍යක්ෂණය කරන මේ චිත්‍රපටය සම්පූර්ණයෙන්ම අයිමැක්ස් කැමරා භාවිතයෙන් තමයි නිර්මාණය කරලා තියෙන්නේ. මේ නිසා අයිමැක්ස් තිරයකදී මේ චිත්‍රපටය නරඹනකොට හරිම වෙනස් සහ උසස් සිනමා අත්දැකීමක් ලබාගන්න පුළුවන් වේවි. ස්ටාර් වෝර්ස් ලෝලීන්ට නම් 2027 වසර ඇත්තටම හරිම විශේෂ වසරක් වෙයි කියලා අපිට විශ්වාසයෙන් කියන්න පුළුවන්.

ගොඩක් දෙනෙක් ආසාවෙන් බලාගෙන හිටපු ස්ටාර්ක්‍රාෆ්ට් (StarCraft) ක්‍රීඩාව නැවතත් කරළියට එනවා කියලා බ්ලිසාඩ් එන්ටර්ටේන්මන්ට් ආයතනය නිල වශයෙන් ප්‍රකාශ කළා. හැබැයි මේ පාර එන්නේ අපි කලින් දැකපු ස්ට්‍රැටජි ක්‍රීඩාවක් විදිහට නෙවෙයි. අලුත්ම ආරංචි වලට අනුව, මේක ‘ඕපන් වර්ල්ඩ් ෂූටර්’ (Open-world shooter) ගණයට අයත් වෙන ක්‍රීඩාවක්. ස්ටාර්ක්‍රාෆ්ට් 2 සිදුවීම් මාලාවෙන් අවුරුදු 70කට පස්සේ සිදුවන කතාවක් තමයි මෙහි අන්තර්ගත වෙන්නේ. ප්‍රධාන වශයෙන්ම මේක තනි ක්‍රීඩකයෙකුට (Single-player) සෙල්ලම් කරන්න පුළුවන් කතාවක් මත පදනම් වුණු ක්‍රීඩාවක් විදිහට තමයි නිර්මාණය වෙන්නේ.

මේ ක්‍රීඩාවේ නිර්මාණ අධ්‍යක්ෂක ඩෑන් හේ පවසන විදිහට, මනුෂ්‍යයන් සහ සර්ග් (Zerg) කියන භයානක ජීවීන් අතර සිදුවන දරුණු සටන් මෙහිදී ඉතාම යථාර්ථවාදීව දැකගන්න පුළුවන්. තෙවන පුද්ගල දෘෂ්ටි කෝණයකින් (Third-person) සෙල්ලම් කරන්න ලැබෙන නිසා, ස්ටාර්ක්‍රාෆ්ට් වල ඉන්න මැරීන් සෙබළුන්ගේ සන්නාහ සහ අවි ආයුධ ඉතාම පැහැදිලිව දකින්න ලැබෙනවා. දැනට ලැබෙන තොරතුරු අනුව මේකේ ලයිව්-සර්විස් හෝ සීසන් ක්‍රමවේදයන් නැහැ. කොහොම වුණත්, මේ ක්‍රීඩාව රසිකයන් අතට පත් වෙන්නේ 2030 වසරේදී විතරයි. තව ගොඩක් කාලයක් බලාගෙන ඉන්න වුණත්, ස්ටාර්ක්‍රාෆ්ට් ලෝලීන්ට නම් මේක ඇත්තටම ලොකු බලාපොරොත්තුවක් වෙයි.

සඳේ දක්ෂිණ ධ්‍රැවයේ අයිස් ස්වරූපයෙන් ජලය පවතින බව සොයා ගැනීමත් සමඟ, අනාගතයේදී සඳ මත මිනිසුන් පදිංචි කරවීමට සහ නගර ඉදි කිරීමට ලෝකයේ ප්‍රධාන පෙළේ විද්‍යාඥයින් සහ ව්‍යාපාරිකයින් විශාල උනන්දුවක් දක්වනවා. නමුත් නවතම විද්‍යාත්මක පර්යේෂණයකින් හෙළි වී තිබෙන්නේ සඳ මත ඇති ජල සම්පත මිනිස් නගරයක් පවත්වාගෙන යාමට කිසිසේත්ම ප්‍රමාණවත් නොවන බවයි. ආචාර්ය මාටින් එල්විස් සහ ආචාර්ය ජොනතන් මැක්ඩොවෙල් පෙන්වා දෙන පරිදි, ඉතාමත් සුබවාදී ඇස්තමේන්තු අනුව පවා සඳ මත මිලියනයක ජනගහනයක් ජීවත් වුවහොත්, එහි ඇති ජලය වසර 100ක් ඇතුළත සම්පූර්ණයෙන්ම අවසන් වී යනවා.

සඳේ ඇති ආවාටවල සදාකාලික අන්ධකාරයේ සැඟවී ඇති මෙම ජල අයිස් තට්ටු, අභ්‍යවකාශ ගවේෂණවලදී ඉතා වැදගත් වුවත්, ඒවා කාර්මික මට්ටමින් නගරයක් පවත්වා ගැනීමට ප්‍රමාණවත් නැහැ. සඳේ සූර්යාලෝකය ලැබෙන කඳු මුදුන්වල සූර්ය බලශක්තිය නිපදවීම පහසු වුවත්, ජලය නැතිව මිනිසුන්ට එහි පැවැත්මක් නැහැ. එබැවින් සඳ මත ස්වයංපෝෂිත නගර ඉදි කිරීමේ සිහිනය තවමත් ප්‍රායෝගික නොවන බවයි විද්‍යාඥයින් අවධාරණය කරන්නේ. පෘථිවියෙන් නිරන්තරයෙන් ජලය රැගෙන යාම ඉතා වියදම් අධික කටයුත්තක් නිසා, සඳ මත මිනිස් ජනාවාස ඇති කිරීමේ අභියෝගය තවමත් දැවැන්ත ගැටලුවක් ලෙස පවතිනවා.

Alien චිත්‍රපට මාලාව ආශ්‍රිතව නිර්මාණය වුණු වීඩියෝ ක්‍රීඩා ගැන ඔබ කවදා හෝ හිතලා තියෙනවාද? ප්‍රවීණ මාධ්‍යවේදියෙක් සහ ලේඛකයෙක් වන මයික් ඩයිවර්, ‘Aliens: The Video Games’ නමින් අලුත්ම පොතක් එළිදක්වන්න සූදානම් වෙනවා. මේ පොතෙන් ඔහු Alien ක්‍රීඩා වල අතීතය, වර්තමානය සහ අනාගතය ගැන ඉතාමත් විස්තරාත්මකව කතා කරනවා. කුඩා කාලයේ සිටම Alien චිත්‍රපට සහ ක්‍රීඩා වලට දැඩි ඇල්මක් දැක්වූ ඔහු, වසර ගණනාවක් තිස්සේ මේ ගැන පර්යේෂණ කරලා තියෙනවා. විශේෂයෙන්ම Nintendo DS වල තිබුණු ‘Aliens: Infestation’ වැනි බොහෝ දෙනාගේ අවධානයට ලක් නොවූ ක්‍රීඩා ගැනත් ඔහු මේ පොතේ සඳහන් කරනවා.

මේ පොත ලියන්න මයික්ට ලේසි වුණේ නැහැ. ඒ කාලේ ක්‍රීඩා නිර්මාණය කරපු බොහෝ දෙනෙක් දැන් ක්ෂේත්‍රයේ නැති නිසා, ඔවුන්ව හොයාගෙන තොරතුරු ලබාගන්න ඔහුට ගොඩක් මහන්සි වෙන්න සිද්ධ වුණා. ඒ වගේම සමහර ආයතන වලින් තොරතුරු ලබාගැනීමට බාධා එල්ල වුණත්, ඔහු සාර්ථකව සම්මුඛ සාකච්ඡා 24ක් පමණ මේ පොතට ඇතුළත් කරලා තියෙනවා. පිටු 200කට වඩා අඩු මේ පොත, Alien ක්‍රීඩා වලට ආදරය කරන ඕනෑම කෙනෙකුට ඉතාමත් රසවත් කියවීමක් වේවි. අගෝස්තු 30 වෙනිදා එළිදැක්වෙන මේ පොත, වීඩියෝ ක්‍රීඩා ලෝලීන් අතර ලොකු කතාබහක් ඇති කරයි කියලා අපිට බලාපොරොත්තු වෙන්න පුළුවන්.

අභ්‍යවකාශ විද්‍යාඥයන් මේ දිනවල අලුත් ම සොයාගැනීමක් ගැන කතා කරන්නේ හරිම පුදුමයෙන්. නෙප්චූන් ග්‍රහයාටත් එපිටින්, අපේ සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඈත කෙළවරේ සැඟවී තිබුණු අභිරහස් වස්තූන් 27ක් ගැන තොරතුරු හබල් සහ ජේම්ස් වෙබ් දුරේක්ෂ හරහා සොයාගන්න පුළුවන් වෙලා තියෙනවා. මේවා ‘ට්‍රාන්ස්-නෙප්චූනියන් වස්තූන්’ (TNOs) විදිහට තමයි හඳුන්වන්නේ. මේවායින් කුඩාම වස්තුවේ විශ්කම්භය කිලෝමීටර් 10ක් විතර වෙනවා. විද්‍යාඥයන් හිතාගෙන හිටියේ මේ වස්තූන් කාලයක් තිස්සේ එකිනෙක ගැටීම නිසා ඒවායේ මතුපිට ස්වභාවය සහ වර්ණය වෙනස් වෙලා ඇති කියලා. හැබැයි පුදුමයකට වගේ, මේ වස්තූන් තවමත් ඒවා නිර්මාණය වුණු මුල්ම කාලයේ තිබුණු ස්වභාවයෙන්ම හරිම පිරිසිදුව තියෙනවා.

මේ වස්තූන් සමහරක් සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය හැදුණු අලුතම උපන් ඒවා. තවත් සමහරක් යුරේනස් සහ නෙප්චූන් ග්‍රහයන්ගේ ගුරුත්වාකර්ෂණය නිසා ඈතට විසිවෙලා ගිය ඒවා. කොහොම වුණත්, මේ තරම් ඈතකදීත් මේ වස්තූන් තමන්ගේ මුල් ස්වරූපය ආරක්ෂා කරගෙන ඉන්නේ කොහොමද කියන එක විද්‍යාඥයන්ට ලොකු ප්‍රශ්නයක් වෙලා තියෙනවා. එක්කෝ ඒ ප්‍රදේශයේ ගැටුම් සිද්ධ වෙන්නේ හිතාගෙන හිටියට වඩා හරිම අඩුවෙන්, නැත්නම් ඒ ගැටුම්වලින් මේ වස්තූන්ගේ මතුපිටට ලොකු හානියක් වෙන්නේ නැහැ. ජේම්ස් වෙබ් දුරේක්ෂයේ අධෝරක්ත තාක්ෂණය නිසා මේ වස්තූන්ගේ ප්‍රමාණය සහ ස්වභාවය ගැන මීට වඩා පැහැදිලි අවබෝධයක් ලබාගන්න විද්‍යාඥයන්ට හැකි වෙලා තියෙනවා. මේ සොයාගැනීම අපේ සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඉතිහාසය ගැන අලුත් පිටුවක් පෙරළන්න උදව් වේවි.

ඇමරිකානු අභ්‍යවකාශ විධානය විසින් මෑතකදී ඉතිහාසයේ පළමු වතාවට ‘ඇපලෝ මැනුවර්ස්’ (Apollo Maneuvers) නමින් අභ්‍යවකාශ යුධ අභ්‍යාසයක් පවත්වනු ලැබුවා. මේ හරහා අභ්‍යවකාශයේදී චන්ද්‍රිකා එකිනෙකට ආසන්නව ගමන් කරමින් සතුරු ප්‍රහාරයකදී හෝ ගැටුමකදී කටයුතු කරන ආකාරය පිළිබඳව ඔවුන් ප්‍රායෝගිකව පුහුණු වුණා. සරලව කිව්වොත්, ගුවන් යානා අතර සිදුවන ‘ඩෝග් ෆයිට්’ (dogfighting) හෙවත් ගුවන් සටන් ක්‍රමය අභ්‍යවකාශයේදී ක්‍රියාත්මක කරන ආකාරය මෙහිදී අත්හදා බැලීමයි ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන අරමුණ වෙලා තියෙන්නේ.

අභ්‍යවකාශ බලකායේ ජෙනරාල් ස්ටීවන් වයිටිං පවසන විදිහට, අනාගතයේදී අභ්‍යවකාශයේ ඇතිවන ගැටුම්වලදී වඩාත් දක්ෂ ලෙස සහ වේගයෙන් තම චන්ද්‍රිකා මෙහෙයවීමට හැකි පාර්ශ්වයට ජයග්‍රහණය හිමිවෙනවා. දැනටමත් චීනය වැනි රටවල් මෙවැනි තාක්ෂණයන් දියුණු කරමින් සිටින නිසා, ඇමරිකාවත් තමන්ගේ ආරක්ෂක හැකියාවන් තහවුරු කරගන්න මේ පියවර ගෙන තියෙනවා. කෙසේ වෙතත්, අභ්‍යවකාශයේ සැබෑ යුද්ධයක් දියත් කිරීමට අවශ්‍ය වන ‘ඕබිටල් ඉන්ටර්සෙප්ටර්ස්’ හෙවත් අභ්‍යවකාශ අවි පද්ධති තවමත් ඔවුන් සතුව සම්පූර්ණයෙන්ම නැති බවයි වාර්තා වෙන්නේ.

මේ අභ්‍යාසය හරහා අභ්‍යවකාශයේදී චන්ද්‍රිකා එකිනෙක වටා ගමන් කරමින් සතුරු ඉලක්ක අක්‍රිය කිරීම හෝ සන්නිවේදන ජාල බිඳ දැමීම වැනි අභියෝගවලට මුහුණ දෙන ආකාරය පුහුණු වුණා. අනාගතයේදී පෘථිවි කක්ෂය තුළ ඇතිවිය හැකි ඕනෑම යුධමය තත්ත්වයකට මුහුණ දීමට ඇමරිකාව මේ වන විටත් සූදානම් වන බව අපිට මේ සිදුවීමෙන් හොඳින්ම පැහැදිලි වෙනවා.

ලෝක ප්‍රකට සිනමා අධ්‍යක්ෂ ස්ටීවන් ස්පීල්බර්ග්ගේ නවතම විද්‍යා ප්‍රබන්ධ චිත්‍රපටය වන ‘ඩිස්ක්ලෝෂර් ඩේ’ (Disclosure Day) එළඹෙන ඔක්තෝබර් 9 වැනිදා සිට Peacock ඔස්සේ නැරඹීමට අවස්ථාව ලැබෙනවා. ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 200ක වියදමින් නිෂ්පාදනය කළ මෙම චිත්‍රපටය පසුගිය ජූනි මාසයේදී සිනමාහල්වල තිරගත වුණා. පිටසක්වල ජීවීන් පෘථිවිය මත සැඟවී සිටින බවට වන කුමන්ත්‍රණකාරී කතාවක් වටා ගෙතී ඇති මෙම චිත්‍රපටයේ එමිලි බ්ලන්ට්, ජෝෂ් ඕ’කොනර් සහ කොලින් ෆර්ත් වැනි ප්‍රවීණ නළු නිළියන් රංගනයෙන් දායක වෙනවා.

මෙම චිත්‍රපටය ස්පීල්බර්ග්ගේ පෙර නිර්මාණ තරම්ම ඉහළ ප්‍රතිචාර නොලැබුණත්, එය තවමත් රසවත් ත්‍රාසජනක සිනමා අත්දැකීමක් ලෙස හඳුන්වන්න පුළුවන්. සිනමා විචාරකයන්ගේ මතය වී තිබෙන්නේ මෙය ස්පීල්බර්ග්ගේ කලින් නිර්මාණවල තිබූ අපූර්වත්වය තරමක් මගහැර ගත් නිර්මාණයක් බවයි. කෙසේ වෙතත්, පිටසක්වල ජීවීන් පිළිබඳ කුතුහලය දනවන කතාන්දරවලට කැමති අයට මෙය හොඳ අවස්ථාවක්. සිනමාහල්වලදී අපේක්ෂිත ආදායම ලබා ගැනීමට නොහැකි වුවත්, දැන් නිවසේ සිටම Peacock හරහා මෙම චිත්‍රපටය නැරඹීමේ අවස්ථාව ඔබට හිමි වෙනවා.

අපේ සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ තවත් නොදන්නා ග්‍රහලෝකයක් සැඟවී තිබෙනවාද කියන එක දශක ගණනාවක් තිස්සේ තාරකා විද්‍යාඥයන් අතර ලොකු කතාබහක් ඇති කළ මාතෘකාවක්. 1846 දී නෙප්චූන් ග්‍රහයා සොයාගත්තේ වෙනත් ග්‍රහලෝකවල ගමන් මගෙහි සිදුවූ වෙනස්කම් නිරීක්ෂණය කිරීමෙන්. ඒ වගේම 1930 දී ප්ලූටෝ සොයාගත්තත්, පසුව 2006 දී එය වාමන ග්‍රහලෝකයක් ලෙස වර්ගීකරණය කිරීමත් සමඟ නවවන ග්‍රහලෝකයක් පිළිබඳ අභිරහස නැවතත් කරළියට ආවා. අද වන විට විද්‍යාඥයන් විශ්වාස කරන්නේ සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඈත කෙළවරේ තවමත් අපට හමු නොවූ විශාල ග්‍රහලෝකයක් තිබිය හැකි බවයි.

කැල්ටෙක් විශ්වවිද්‍යාලයේ තාරකා විද්‍යාඥයන් වන කොන්ස්ටන්ටින් බැටිගින් සහ මයිකල් බ්‍රවුන් 2016 වසරේ සිට මේ පිළිබඳව නව සාක්ෂි ඉදිරිපත් කරමින් සිටිනවා. ඔවුන් පවසන පරිදි, නෙප්චූන් ග්‍රහයාට එපිටින් ඇති කුඩා වස්තූන්ගේ අසාමාන්‍ය ගමන් පථයන්ට හේතුව මේ කියන නවවන ග්‍රහලෝකයේ ගුරුත්වාකර්ෂණ බලපෑම විය හැකියි. 2024 වසරේදී ඔවුන් සිදුකළ නවතම පර්යේෂණවලින් පෙනී යන්නේ, මෙම ග්‍රහලෝකය නොමැතිව නම් අභ්‍යවකාශයේ පවතින ඇතැම් අමුතු දේවල් පැහැදිලි කිරීමට නොහැකි බවයි. මේ නව සොයාගැනීම් නිසා සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ නවවන සාමාජිකයා සොයාගැනීම ඉතා ආසන්න බව බොහෝ විද්‍යාඥයන් දැන් විශ්වාස කරනවා. කෙසේ වෙතත්, මේ අභිරහස විසඳීමට තවත් කාලයක් ගතවනු ඇති අතර, අභ්‍යවකාශ ගවේෂණයේ තවත් වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් අපට ඉදිරියේදී දැකගන්න පුළුවන් වේවි.

මේ වසරේ ගිම්හාන සෘතුව ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ඉතිහාසයේ වාර්තා වූ උණුසුම්ම කාලපරිච්ඡේදය බවට පත්වෙලා තියෙනවා. පසුගිය වසර 132ක කාලය තුළ වාර්තා වූ ඉහළම උෂ්ණත්වය මෙවර සටහන් වී ඇති අතර, සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයට වඩා සෙල්සියස් අංශක 1.67කින් උෂ්ණත්වය ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. විශේෂයෙන්ම අගෝස්තු මාසය මෙතෙක් වාර්තා වූ උණුසුම්ම අගෝස්තු මාසය ලෙස ඉතිහාසයට එක් වුණා. ඇමරිකාවේ නිරිතදිග ප්‍රදේශ, කැලිෆෝනියාව සහ නෙවාඩා වැනි ප්‍රාන්තවල ජනතාවට මෙම දැඩි උණුසුම තදින්ම දැනුණා.

උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම පමණක් නොවෙයි, මේ කාලය තුළ රටේ බොහෝ ප්‍රදේශවල දැඩි නියඟයක් ද පැවතුණා. සැප්තැම්බර් මාසය වන විට රටෙන් 60%කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් නියඟයට ගොදුරු වී තිබීම බරපතළ තත්ත්වයක්. වසර 2000න් පසු වාර්තා වූ වියළිම ගිම්හානය මෙය වන අතර, මේ නිසා ලැව්ගිනි ඇතිවීමේ අවදානම ද ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. ඇතැම් ප්‍රදේශවල අධික වර්ෂාපතනයක් සහ තවත් ප්‍රදේශවල දැඩි නියඟයක් ලෙස කාලගුණයේ අසාමාන්‍ය වෙනස්කම් රැසක් දකින්න ලැබුණා.

මෙවැනි අසාමාන්‍ය කාලගුණික තත්ත්වයන්ට ප්‍රධාන හේතුව ලෙස විද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ මානව ක්‍රියාකාරකම් නිසා සිදුවන දේශගුණික විපර්යාසයන්. හරිතාගාර වායු විමෝචනය ඉහළ යාම නිසා ලෝකයේ උෂ්ණත්වය ක්‍රමයෙන් වැඩි වෙමින් පවතිනවා. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ගංවතුර, සුළි කුණාටු සහ ලැව්ගිනි වැනි ස්වභාවික විපත් ලොව පුරාම බහුල වෙමින් පවතිනවා. පෘථිවිය උණුසුම් වීමත් සමඟ ඉදිරියේදී මෙවැනි අභියෝගවලට මුහුණ දීමට අපට සිදුවනු ඇති බවයි වාර්තා පෙන්වා දෙන්නේ.

අපේ විශ්වයේ ආරම්භය සහ එහි ව්‍යුහය ගැන තවත් තොරතුරු රැසක් හෙළි කරගන්න විද්‍යාඥයන්ට අලුත්ම මගක් පෑදිලා තියෙනවා. දකුණු අප්‍රිකාවේ පිහිටි ‘මීර්කැට්’ (MeerKAT) රේඩියෝ දුරේක්ෂය භාවිතා කරලා, මීට වසර බිලියන ගණනාවකට පෙර අභ්‍යවකාශයේ තිබුණු හයිඩ්‍රජන් වායු සංඥා හඳුනාගන්න තාරකා විද්‍යාඥයන් පිරිසක් සමත් වුණා. මේ හයිඩ්‍රජන් වායු සංඥා විශ්වයේ විශාල ව්‍යුහයන් සිතියම් ගත කරන්න අපිට ලොකු උදව්වක් වෙනවා. සාමාන්‍යයෙන් හයිඩ්‍රජන් කියන්නේ විශ්වයේ බහුලවම තියෙන මූලද්‍රව්‍යය නිසා, මේ ක්‍රමය හරහා විශ්වයේ අතීතය ගැන වඩාත් පැහැදිලි චිත්‍රයක් මවාගන්න පුළුවන්.

මේ පර්යේෂණය සිදු කරපු කණ්ඩායම පැය 96ක කාලයක් පුරා මීර්කැට් දුරේක්ෂයෙන් ලැබුණු දත්ත විශ්ලේෂණය කරලා තියෙනවා. ඒ හරහා මීට වසර බිලියන 4ක් හෝ 5ක් තරම් ඈත අතීතයේ තිබුණු හයිඩ්‍රජන් සංඥා සොයාගන්න ඔවුන්ට පුළුවන් වුණා. මේ තාක්ෂණය හඳුන්වන්නේ ‘හයිඩ්‍රජන් ඉන්ටෙන්සිටි මැපින්’ (hydrogen intensity mapping) කියලයි. මේ ක්‍රමය මගින් තනි තනි මන්දාකිණි දෙස බලනවා වෙනුවට, විශාල අවකාශයක තියෙන හයිඩ්‍රජන් වායුවේ එකතුව මැනගන්න පුළුවන් වෙනවා. මේක ඇත්තටම විශ්ව විද්‍යාවේ ලොකු ඉදිරි පියවරක්. ඉදිරියේදී ඉදිවෙන ‘ස්ක්වෙයාර් කිලෝමීටර් ඇරේ’ (SKAO) වැනි දැවැන්ත ව්‍යාපෘතිවලටත් මේ පර්යේෂණයෙන් ලැබෙන දත්ත ඉතාමත් වැදගත් වේවි කියලා තමයි විද්‍යාඥයන් පවසන්නේ.