අහසේ දකින්න ලැබෙන අද්භූත වස්තූන් හෙවත් UAP සම්බන්ධයෙන් ඇමරිකානු රජය මේ වන විට ඉතාමත් බරපතල විමර්ශනයක් ආරම්භ කරලා තියෙනවා. මේ සඳහාම විශේෂයෙන් පිහිටුවපු ‘UAP විද්‍යා උපදේශක කවුන්සිලය’ හරහා විද්‍යාත්මක ක්‍රමවේද භාවිතා කරමින් මේ දේවල් මොනවාද කියලා සොයා බලන්න ඔවුන් කටයුතු කරනවා. හාවඩ් විශ්වවිද්‍යාලයේ තාරකා භෞතික විද්‍යාඥ ඒවී ලෝබ් මහතා මේ කවුන්සිලයේ සභාපතිවරයා ලෙස කටයුතු කරන අතර, ඔහු පවසන විදියට ඇමරිකානු රජය මේ කාරණය සම්බන්ධයෙන් ඉතාමත් අවංකව සහ විනිවිදභාවයකින් කටයුතු කිරීමට උත්සාහ කරනවා.

මේ කවුන්සිලයේ සාමාජිකයෙක් වන බෙන් ලෑම් පවසන්නේ මෙය කිසිසේත්ම විශ්වාසයන් මත පදනම් වූ දෙයක් නොවන බවයි. ඒ වෙනුවට, පවතින සාක්ෂි සහ දත්ත විද්‍යාත්මකව විශ්ලේෂණය කරමින් සත්‍ය කුමක්දැයි සොයා බැලීම තමයි ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන අරමුණ වෙන්නේ. මේ අතර, ඇමරිකාවේ සිදුකරපු නවතම මත විමසුමකට අනුව, ජනතාවගෙන් බහුතරයක් විශ්වාස කරන්නේ රජය විසින් UFO සම්බන්ධ තොරතුරු වසන් කරගෙන සිටින බවයි. කෙසේ වෙතත්, මේ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණයන් හරහා අනාගතයේදී මානව ඉතිහාසයේ වැදගත්ම සොයාගැනීමක් සිදුකරන්න පුළුවන් වේවි කියලා විද්‍යාඥයන් බලාපොරොත්තු වෙනවා. මේ ගැන ලෝකයම දැන් ඉතාමත් උනන්දුවෙන් බලාගෙන ඉන්නවා.

ඇමරිකානු අභ්‍යවකාශ බලකාය වෙනුවෙන් SpaceX ආයතනය තවත් රහසිගත මෙහෙයුමක් අද රාත්‍රියේ දියත් කිරීමට සූදානම් වෙනවා. මේක ඔවුන් සතියක් ඇතුළත දියත් කරන දෙවැනි රහසිගත මෙහෙයුම වීම විශේෂත්වයක්. කැලිෆෝනියාවේ වැන්ඩන්බර්ග් අභ්‍යවකාශ බලකා කඳවුරේ සිට Falcon 9 රොකට්ටුවක් මගින් මේ මෙහෙයුම අභ්‍යවකාශගත කරන අතර, එය අද රාත්‍රී 9ට පමණ ආරම්භ වීමට නියමිතයි. මේ මෙහෙයුම USSF-259 ලෙස නම් කර තිබුණත්, එහි අරමුණ පිළිබඳව වැඩි විස්තරයක් තවමත් හෙළි කරලා නැහැ.

මෙම දියත් කිරීමේ සජීවී විකාශනය SpaceX වෙබ් අඩවිය හරහා ඕනෑම කෙනෙකුට නැරඹීමේ අවස්ථාව තියෙනවා. රොකට්ටුව අභ්‍යවකාශගත වී මිනිත්තු 8.5කට පමණ පසු එහි පළමු අදියර නැවත පෘථිවියට ගොඩබෑමට නියමිතයි. මේ සඳහා යොදාගන්නා B1097 නම් බූස්ටරය මීට පෙර අවස්ථා 12කදී සාර්ථකව ගොඩබැස්සූ එකක් වීමත් විශේෂයි. පසුගිය අප්‍රේල් මාසයේදී SpaceX ආයතනය තමන්ගේ 600 වැනි රොකට් ගොඩබෑම වාර්තා කළේත් මේ බූස්ටරය භාවිතා කරලයි.

මේ වසරේදී පමණක් SpaceX ආයතනය මෙහෙයුම් 110ක් සාර්ථකව සිදු කර තිබෙනවා. ඉන් වැඩිම ප්‍රමාණයක් Falcon 9 රොකට්ටුව මගින් සිදු කර ඇති අතර, ඉදිරියේදී ඔවුන්ගේ දැවැන්තම රොකට්ටුව වන Starship ද පෘථිවි කක්ෂයට යැවීමට සූදානම් වෙනවා. අභ්‍යවකාශ තාක්ෂණයේ මේ වගේ දියුණු වෙනස්කම් ගැන උනන්දුවක් දක්වන අයට අද රාත්‍රියේ සිදුවන මේ දියත් කිරීම ඉතාමත් වැදගත් අවස්ථාවක් වේවි.

සඳට ආදරය කරන ඔබට ඉතාමත් විශේෂ දවසක් ළඟදීම උදාවෙනවා. ඒ තමයි සැප්තැම්බර් 19 වැනිදා පැවැත්වෙන ජාත්‍යන්තර සඳ නිරීක්ෂණ රාත්‍රිය. මේ දවසේදී අපේ පෘථිවියේ ස්වාභාවික චන්ද්‍රයා වන සඳ ගැන වැඩිදුර ඉගෙන ගන්නත්, සඳේ සුන්දරත්වය විඳගන්නත් ලොව පුරා සිටින බොහෝ දෙනෙක් එකතු වෙනවා. නාසා ආයතනය පවසන විදිහට මේ කාලයේදී සඳේ ආවාට, කඳු සහ අනෙකුත් භූ විෂමතා ඉතා පැහැදිලිව දැකගන්න පුළුවන්. විශේෂයෙන්ම සඳේ දිවා සහ රාත්‍රී සීමාව වන ‘ටර්මිනේටර්’ කලාපය නිරීක්ෂණය කිරීමේදී සඳේ මතුපිට තියෙන සෙවනැලි නිසා ඉතාමත් ආකර්ෂණීය දසුනක් මැවෙනවා.

මේ උත්සවයට සම්බන්ධ වෙන්න ඔබට විවිධ ක්‍රම තියෙනවා. ඔබට පුළුවන් ඔබේ ප්‍රදේශයේ තියෙන තාරකා විද්‍යා කණ්ඩායම් සංවිධානය කරන වැඩසටහන්වලට සහභාගි වෙන්න, නැත්නම් නාසා වෙබ් අඩවියේ තියෙන සිතියම හරහා ඔබටම කියලා කුඩා වැඩසටහනක් සංවිධානය කරන්නත් පුළුවන්. ඒ කිසිවක් නැත්නම්, ඔබේ ගෙදර ඉඳන්ම නිරුවත් ඇසින්, බයිනොකියුලර් එකකින් හෝ කුඩා දුරේක්ෂයකින් වුණත් සඳ දිහා බලා මේ අත්දැකීම විඳගන්න ඔබට අවස්ථාව තියෙනවා.

මේ දවස්වල නාසා ආයතනය නැවතත් මිනිසුන් සඳ මතට යැවීමේ ‘ආටෙමිස්’ ව්‍යාපෘතියේ නිරත වෙලා ඉන්න නිසා සඳ ගැන තියෙන උනන්දුව ලෝකය පුරාම වැඩි වෙලා තියෙනවා. ඉතින්, ඔබත් තාරකා විද්‍යාවට කැමති කෙනෙක් නම්, මේ සැප්තැම්බර් 19 වැනිදා සඳ දෙස බලා ඒ සුන්දරත්වය විඳගන්න අමතක කරන්න එපා. ඔබට පුළුවන් ඔබ ගන්නා සඳේ ඡායාරූප පවා අන්තර්ජාලය හරහා ලෝකය සමඟ බෙදාගන්න.

අභ්‍යවකාශයේ සිදුවන ඉතාමත් දුර්ලභ සහ විශ්මිත සිදුවීමක් වන සුපර්නෝවා පිපිරීමක් ගැන මේ දිනවල ලොව පුරා තාරකා විද්‍යාඥයන් අතර ලොකු කතාබහක් ඇතිවෙලා තියෙනවා. ‘SN 2026aaiv’ ලෙස නම් කර ඇති මෙම තරු පිපිරීම සිදුවෙන්නේ අපේ පෘථිවියේ සිට ආලෝක වර්ෂ මිලියන 45ක් පමණ දුරින් පිහිටි ‘NGC 7331’ නම් සර්පිලාකාර මන්දාකිණිය තුළයි. පසුගිය සැප්තැම්බර් පළමුවැනිදා සොයාගත් මෙම පිපිරීම, මේ වන විටත් තාරකා විද්‍යා ලෝලීන්ගේ දැඩි අවධානයට ලක්වෙලා තියෙනවා. ඇන්ඩෲ මැකාති වැනි ප්‍රසිද්ධ තාරකා ඡායාරූප ශිල්පීන් පවා මේ වන විටත් ඉතා පැහැදිලි ඡායාරූප ලබා ගැනීමට සමත් වෙලා තියෙනවා.

ඔබත් ආධුනික තාරකා විද්‍යා ලෝලියෙක් නම්, ඔබටත් මේ දුර්ලභ දසුන දැකගන්න පුළුවන්. ඒ සඳහා සාමාන්‍ය දුරේක්ෂයකට වඩා තරමක් බලවත් දුරේක්ෂයක් අවශ්‍ය වෙනවා. පෙගසස් තාරකා රාශිය ආශ්‍රිතව පිහිටි මෙම මන්දාකිණිය සොයා ගැනීම එතරම් අපහසු නැහැ. විශේෂයෙන්ම ‘ස්මාර්ට් ටෙලස්කෝප්’ භාවිතා කරන අයට ඉතා කෙටි කාලයකින් මේ පිපිරීමේ ඡායාරූප ලබා ගැනීමේ හැකියාව තියෙනවා. සුදු වාමන තාරකාවක සිදුවන මෙම දැවැන්ත තාප න්‍යෂ්ටික පිපිරීම, විශ්වයේ සිදුවන අතිශය විනාශකාරී නමුත් සුන්දර දසුනක් විදිහට හඳුන්වන්න පුළුවන්. මේ දිනවල අහස නිරීක්ෂණය කරන ඔබටත් මේ අපූරු අභ්‍යවකාශ සංසිද්ධිය දැකගන්න ලැබෙන අවස්ථාව මගහැර ගන්න එපා.

ලෝකයේ සිදුවන යුද ගැටුම් සහ මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් පිළිබඳව තොරතුරු දැනගන්න මීට කලින් අපි වැඩිපුරම විශ්වාස කළේ මාධ්‍ය වාර්තා සහ සාක්ෂිකරුවන්ගේ ප්‍රකාශ මතයි. නමුත් මේ ක්‍රමයේදී ඇතැම් විට සත්‍ය තොරතුරු යටපත් වෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා දැන් පර්යේෂකයන් අලුත් ක්‍රමයක් හොයාගෙන තියෙනවා. ඒ තමයි අභ්‍යවකාශයේ ඉඳන් පෘථිවිය දෙස බලන චන්ද්‍රිකා තාක්ෂණය භාවිතා කිරීම. මියන්මාරයේ රෝහින්ග්‍යා ජනතාවට එරෙහිව සිදුවූ අමානුෂික ප්‍රහාරවලදී, මාධ්‍ය වාර්තා වලට ප්‍රවේශ වීමට නොහැකි වුණත්, චන්ද්‍රිකා මගින් ලබාගත් ඡායාරූපවලින් ගම්මාන ගිනිබත් කර ඇති ආකාරය ලෝකයටම පැහැදිලිව දැකගන්න ලැබුණා.

සූරිච් විශ්වවිද්‍යාලයේ පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙන විදිහට, මාධ්‍ය වාර්තා වලට වඩා චන්ද්‍රිකා දත්ත ඉතාම විශ්වාසවන්තයි. විශේෂයෙන්ම ඒකාධිපති පාලන තන්ත්‍රයන් තමන් කරන අපරාධ වසන් කරන්න උත්සාහ කළත්, චන්ද්‍රිකා වලට ඒ දේවල් මග හරින්න බැහැ. ගම්මාන විනාශ කිරීම, නිවාස ගිනිබත් කිරීම වැනි දේවල් අභ්‍යවකාශයේ සිට ඉතාම පැහැදිලිව නිරීක්ෂණය කරන්න පුළුවන්. මේ දත්ත ස්වයංක්‍රීයව විශ්ලේෂණය කිරීමේ ක්‍රමවේදයක් දැන් සකස් කරමින් පවතින නිසා, ඉදිරියේදී ලෝකයේ කොහේ හෝ සිදුවන මෙවැනි අමානුෂික ක්‍රියා පිළිබඳව කල්තියා අනතුරු ඇඟවීම් ලබාගන්නත්, ඉක්මනින් මැදිහත් වෙන්නත් අපිට හැකියාව ලැබෙනවා. මේ තාක්ෂණය යුද ගැටුම් නිරීක්ෂණය කිරීමේ ක්‍රියාවලියේදී සැබෑ විප්ලවයක් ඇති කරාවි කියලා තමයි විශේෂඥයන් විශ්වාස කරන්නේ.

අපේ ජීවිතයට ආලෝකය සහ ශක්තිය ලබා දෙන හිරු, අතීතයේදී තවත් ග්‍රහලෝකයක් ගිල දැමූ ‘කොස්මික් මිනීමරුවෙක්’ විය හැකි බව නවතම විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලින් හෙළිවෙනවා. තුර්කියේ ඒජ් විශ්වවිද්‍යාලයේ පර්යේෂක මුට්ලු යිල්ඩිස් සහ ඔහුගේ කණ්ඩායම පවසන විදියට, සූර්යයාගේ ළදරු අවධියේදී පෘථිවිය මෙන් කිහිප ගුණයක් විශාල ‘සුපර්-අර්ත්’ (Super-Earth) වර්ගයේ ග්‍රහලෝකයක් හිරු තුළට ඇද වැටී තිබෙනවා. මේ සිදුවීම නිසා හිරුගේ අභ්‍යන්තරයේ රසායනික සංයුතියේ සුවිශේෂී වෙනස්කම් සිදුවී ඇති බවයි ඔවුන් පෙන්වා දෙන්නේ.

විද්‍යාඥයින් මේ ගැන සැක පහළ කරන්නේ සූර්යයාගේ අභ්‍යන්තර ව්‍යුහය සහ එහි ඇති ලිතියම් මූලද්‍රව්‍යයේ අඩුවීම වැනි සාමාන්‍ය ආකෘතිවලට ගැලපෙන්නේ නැති කරුණු කිහිපයක් නිසා. පරිගණක ආකෘති පරීක්ෂා කිරීමේදී පෙනී ගොස් තිබෙන්නේ, පෘථිවිය මෙන් පස් ගුණයක් හෝ දස ගුණයක් විශාල ග්‍රහලෝකයක් හිරු විසින් ගිල දැමුවහොත් පමණක් මේ අමුතු ලක්ෂණ පැහැදිලි කළ හැකි බවයි. සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ මුල් කාලයේදී බුධ ග්‍රහයාටත් එපිටින් මෙවැනි ග්‍රහලෝක තිබෙන්නට ඇති බවත්, ඒවා හිරුගේ ගුරුත්වාකර්ෂණයට හසුවී විනාශ වන්නට ඇති බවත් පර්යේෂකයන් විශ්වාස කරනවා. කෙසේ වෙතත්, මේ පිළිබඳව තවදුරටත් අධ්‍යයනය කිරීමෙන් අපේ සූර්යයාගේ රහස් තවමත් හෙළි කරගන්න පුළුවන් වේවි.

පොප් සංගීතයේ රජු ලෙස විරුදාවලි ලත් මයිකල් ජැක්සන් ප්‍රධාන චරිතයට පණ පෙවූ ‘කැප්ටන් ඊඕ’ (Captain EO) නම් කෙටි විද්‍යා ප්‍රබන්ධ චිත්‍රපටය තිරගත වී මේ වන විට වසර 40ක් සම්පූර්ණ වෙනවා. 1986 සැප්තැම්බර් 12 වැනිදා ප්‍රදර්ශනය ආරම්භ කළ මෙම විනාඩි 17ක ත්‍රිමාණ චිත්‍රපටය, සාමාන්‍ය සිනමාහල්වල නොව ඩිස්නි තේමා උද්‍යානවල පමණක් නැරඹීමට හැකි වීම විශේෂත්වයක්. ජෝර්ජ් ලූකස් සහ ෆ්‍රැන්සිස් ෆෝඩ් කොපෝලා වැනි දැවැන්තයන්ගේ දායකත්වයෙන් නිර්මාණය වූ මෙය, එකල මිලියන ගණනක් ප්‍රේක්ෂකයන්ගේ ආකර්ෂණය දිනා ගැනීමට සමත් වුණා.

මෙම චිත්‍රපටයේ කතාව ගෙතී තිබෙන්නේ අභ්‍යවකාශයේ සැරිසරන කැප්ටන් ඊඕ සහ ඔහුගේ අමුතු මිතුරන් කණ්ඩායමක් වටායි. අඳුරු ග්‍රහලෝකයක සිටින දුෂ්ට රැජිනක් හමුවීමට යන ඔවුන්, අවසානයේ සංගීතය සහ නැටුම් හරහා එම ලෝකය ආලෝකමත් කරන අයුරු ඉතා අපූරුවට මෙහි දැක්වෙනවා. ඇන්ජලිකා හස්ටන් විසින් රඟපෑ දුෂ්ට රැජිනගේ චරිතය සහ ජැක්සන්ගේ සුප්‍රසිද්ධ ‘We Are Here to Change the World’ වැනි ගීත නිසා මෙම නිර්මාණය අදටත් රසිකයන් අතර ජනප්‍රියයි.

අසූව දශකයේ තිබූ අතිවිශිෂ්ට තාක්ෂණය සහ ජැක්සන්ගේ අපූර්ව රංගන විලාසය එකතු වූ විට ලැබුණු මේ අත්දැකීම, අදටත් බොහෝ දෙනෙකුට මිහිරි මතකයක්. ත්‍රිමාණ කණ්නාඩි පැළඳගෙන නැරඹූ එම අත්දැකීම, එකල ඩිස්නි උද්‍යානවලට ගිය බොහෝ දෙනෙකුට අමතක නොවන අත්දැකීමක් වුණා. අදටත් මෙම චිත්‍රපටය දෙස ආපසු හැරී බලන විට පෙනී යන්නේ, එය එකල පැවති නිර්මාණශීලීත්වයේ සහ තාක්ෂණික දියුණුවේ කදිම නිදසුනක් බවයි.

නාසා ආයතනයේ අලුත්ම අභ්‍යවකාශ දුරේක්ෂය වන ‘නැන්සි ග්‍රේස් රෝමන්’ අභ්‍යවකාශගත කිරීමට දැන් සියල්ල සූදානම් වෙලා තියෙනවා. මේ මස 30 වැනිදා ෆ්ලොරිඩාවේ කෙනඩි අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානයේ සිට ස්පේස්-එක්ස් ෆැල්කන් හෙවි රොකට්ටුවක් මගින් මෙය අභ්‍යවකාශයට යවන්නයි නාසා සැලසුම් කරලා තියෙන්නේ. පෘථිවියේ සිට කිලෝමීටර් මිලියන 1.5ක් දුරින් පිහිටි විශේෂ කක්ෂයකට මෙය යොමු කරන අතර, ජේම්ස් වෙබ් දුරේක්ෂයට වඩා 50 ගුණයක් විශාල පරාසයක් නිරීක්ෂණය කිරීමේ හැකියාව මේ නව දුරේක්ෂයට තියෙනවා. අඳුරු පදාර්ථ සහ අඳුරු ශක්තිය ගැන සොයා බැලීම වගේම නව ග්‍රහලෝක සොයා ගැනීමත් මේ මෙහෙයුමේ ප්‍රධාන අරමුණක්.

කෙසේ වෙතත්, මේ ව්‍යාපෘතියේ ගමන එතරම් ලේසි වුණේ නැහැ. පසුගිය වසරේදී ඇමරිකානු ජනාධිපතිවරයාගේ අයවැය යෝජනා හරහා මේ ව්‍යාපෘතිය සම්පූර්ණයෙන්ම නතර කිරීමට උත්සාහයක් තිබුණා. නාසා ආයතනයේ විද්‍යාත්මක වැඩසටහන් සඳහා විශාල මුදල් කප්පාදුවක් කිරීමට යෝජනා වීමත් සමඟ රෝමන් දුරේක්ෂයේ අනාගතය අවිනිශ්චිත වුණා. වසර ගණනාවක් තිස්සේ මේ වෙනුවෙන් මහන්සි වුණු ඉංජිනේරුවන් සහ විද්‍යාඥයන් මේ තත්ත්වය නිසා දැඩි කම්පනයකට පත් වුණා. නමුත් අවසානයේදී එම බාධක ජයගෙන, වසර විස්සක පමණ වෙහෙස මහන්සියක ප්‍රතිඵලයක් විදිහට මේ දැවැන්ත දුරේක්ෂය අභ්‍යවකාශගත වීමට සූදානම් වීම විද්‍යා ලෝකයට ලොකු ජයග්‍රහණයක් වෙලා තියෙනවා.

ලෝක ප්‍රසිද්ධ ස්ටාර් වෝර්ස් (Star Wars) සිනමා පටය තිරගත වෙලා 2027 වසරට වසර 50ක් පිරෙනවා. මේ සුවිශේෂී සංවත්සරය සමරන්න ඩිස්නි සහ ලූකස් ෆිල්ම් ආයතන එකතු වෙලා තීරණය කරලා තියෙනවා මුල්ම ස්ටාර් වෝර්ස් චිත්‍රපටය ප්‍රථම වතාවට අයිමැක්ස් (IMAX) තිරවල ප්‍රදර්ශනය කරන්න. මේක රසිකයන්ට ලැබෙන හරිම අපූරු අවස්ථාවක්. විශේෂයෙන්ම කිසිම අමතර සී.ජී.අයි (CGI) තාක්ෂණයක් හෝ වෙනස්කම් නැතිව, මුල්ම චිත්‍රපටයේ අත්දැකීමම අයිමැක්ස් 70mm තිරවලින් විඳගන්න පුළුවන් වෙනවා. මේ චිත්‍රපටය 2027 පෙබරවාරි 19 වැනිදා සිට සීමිත අයිමැක්ස් සිනමාහල් කිහිපයකදී නැවත ප්‍රදර්ශනය කිරීමට නියමිතයි.

මේ අතරතුර, ස්ටාර් වෝර්ස් රසිකයන්ට තවත් සුබ ආරංචියක් තියෙනවා. ඒ තමයි රයන් ගොස්ලින් රංගනයෙන් දායක වන ‘ස්ටාර් වෝර්ස්: ස්ටාර් ෆයිටර්’ (Star Wars: Starfighter) නව චිත්‍රපටය 2027 මැයි 28 වැනිදා තිරගත වීම. ෂෝන් ලෙවී අධ්‍යක්ෂණය කරන මේ චිත්‍රපටය සම්පූර්ණයෙන්ම අයිමැක්ස් කැමරා භාවිතයෙන් තමයි නිර්මාණය කරලා තියෙන්නේ. මේ නිසා අයිමැක්ස් තිරයකදී මේ චිත්‍රපටය නරඹනකොට හරිම වෙනස් සහ උසස් සිනමා අත්දැකීමක් ලබාගන්න පුළුවන් වේවි. ස්ටාර් වෝර්ස් ලෝලීන්ට නම් 2027 වසර ඇත්තටම හරිම විශේෂ වසරක් වෙයි කියලා අපිට විශ්වාසයෙන් කියන්න පුළුවන්.

අතීතයේදී දුම්රියක් ප්‍රමාද වීමට හේතු විදිහට අපි සාමාන්‍යයෙන් හිතන්නේ වැස්ස, පීලි මත වැටුණු කොළ හෝ සත්තු කියලයි. හැබැයි 1848 වසරේදී එංගලන්තයේ එක්සෙටර් නුවර දුම්රියක් විනාඩි 16ක් ප්‍රමාද වෙන්න හේතු වුණේ අභ්‍යවකාශයෙන් ආපු සූර්ය කුණාටුවක් බව ඔබ දැනගෙන හිටියද? මේ සිදුවීම තාක්ෂණයට සූර්ය කුණාටුවකින් බලපෑම් එල්ල වුණු මුල්ම අවස්ථාව විදිහට තමයි කාලයක් තිස්සේ සැලකුණේ. ඒත් ලැන්කැස්ටර් විශ්වවිද්‍යාලයේ පර්යේෂකයන් කණ්ඩායමක් මේ ගැන නැවත පරීක්ෂණයක් කරලා තියෙනවා.

මේ පර්යේෂකයන් පැරණි පුවත්පත් වාර්තා, දුම්රිය කාලසටහන් සහ අභ්‍යවකාශ දත්ත විශ්ලේෂණය කරලා හොයාගෙන තියෙනවා මුලින් සඳහන් වුණු දිනය වැරදි බව. ඇත්තටම මේ සිදුවීම වෙලා තියෙන්නේ 1848 වසරේ ඔක්තෝබර් 18 වැනිදායි. ඒ වගේම මේක තාක්ෂණයට බලපෑ මුල්ම සිදුවීම නෙවෙයි, 1847 මාර්තු මාසයේදී මිඩ්ලන්ඩ් දුම්රිය ජාලයට සිදුවුණු බාධාව තමයි වාර්තාගත මුල්ම අවස්ථාව. මේ පර්යේෂණයෙන් පේන්නේ අභ්‍යවකාශ කාලගුණය කියන දේ අද ඊයේ ආපු ප්‍රශ්නයක් නෙවෙයි, විදුලි තාක්ෂණය බිහිවුණු දා පටන්ම මිනිස්සු මේ වගේ අභියෝගවලට මුහුණ දීලා තියෙනවා කියන එකයි.

මේ පර්යේෂණය ඇත්තටම හරිම අපූරුයි. මොකද විද්‍යාත්මක දත්ත වගේම පැරණි ලේඛනත් එකතු කරලා අතීතයේ සිදුවීම් නැවත ගොඩනගන්න පුළුවන් බව මේකෙන් ඔප්පු වෙනවා. අභ්‍යවකාශ කාලගුණය කියන්නේ අද වගේම එදත් අපේ තාක්ෂණික පද්ධතිවලට ලොකු තර්ජනයක් වෙලා තිබුණා කියන එක මේ සිදුවීමෙන් අපිට හොඳටම පැහැදිලි වෙනවා.