අද වගේ දවසක, ඒ කියන්නේ 1993 අගෝස්තු 28 වෙනිදා, නාසා ආයතනයේ ගැලීලියෝ අභ්‍යවකාශ යානය බ්‍රහස්පති ග්‍රහයා බලා යන ගමනේදී ‘අයිඩා’ (Ida) කියන ග්‍රහකය අසලින් ගමන් කළා. මේ ගමන අභ්‍යවකාශ විද්‍යාවේ හරිම වැදගත් සිදුවීමක් වුණේ, ග්‍රහකයකටත් තමන්ගේම කියලා චන්ද්‍රයෙක් ඉන්න පුළුවන් කියලා මුලින්ම ලෝකයට ඔප්පු වුණේ මේ ගමන නිසයි. පැයට සැතපුම් 28,000ක විතර වේගයකින් ගමන් කරපු ගැලීලියෝ යානය, අයිඩා ග්‍රහකයට සැතපුම් 1,500ක් විතර ළඟින් ගමන් කරද්දී තමයි මේ පුංචි චන්ද්‍රයාව දැකගන්න ලැබුණේ. පසුව මේ චන්ද්‍රයාට ‘ඩැක්ටිල්’ (Dactyl) කියලා නම තැබුවා.
ඇත්තටම මේ සොයාගැනීම විද්‍යාඥයන්ව පුදුම කළා. මොකද ඒ කාලේ හිතාගෙන හිටියේ ග්‍රහකවලට චන්ද්‍රයන් ඉන්න එක හරිම දුර්ලභ දෙයක් කියලා. හැබැයි ගැලීලියෝ යානය ලබාගත්ත දත්තවලින් පෙනී ගියේ ග්‍රහක වටා චන්ද්‍රයන් ඉන්න එක සාමාන්‍ය දෙයක් වෙන්න පුළුවන් කියන එකයි. ගැලීලියෝ යානයේ හිටපු ඇන් හාර්ච් කියන විද්‍යාඥවරිය තමයි පසුව දත්ත පරීක්ෂා කරද්දී මේ චන්ද්‍රයාව හරියටම හඳුනාගත්තේ. මේ ගමන ග්‍රහක ගැන අපිට තිබුණු දැනුම සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් කළා කිව්වොත් නිවැරදියි.
ගැලීලියෝ යානය මේ ගමනින් පස්සේ දිගටම බ්‍රහස්පති ග්‍රහයා බලා ගමන් කළා. 1989දී අභ්‍යවකාශගත වුණු මේ යානය අවුරුදු ගාණක් බ්‍රහස්පති වටා කැරකිලා, අන්තිමේදී 2003දී බ්‍රහස්පතිගේ වායුගෝලයට ඇතුළු වෙලා තමන්ගේ මෙහෙයුම අවසන් කළා. අදටත් අභ්‍යවකාශ ගවේෂණ ඉතිහාසයේ ගැලීලියෝ යානය කරපු මේ සොයාගැනීම හරිම වටිනා එකක් විදිහට තමයි සලකන්නේ.
Discussion & Feedback