අභ්‍යවකාශයේ තියෙන අතිවිශාල කළු කුහර කොහොමද වර්ධනය වෙන්නේ කියන එක තවමත් විද්‍යාඥයන්ට ලොකු ප්‍රශ්නයක්. මේ අභිරහස විසඳන්න උදව් වෙන අමුතුම ආකාරයේ ‘ක්වාසාර’ හතක් හොයාගන්න විද්‍යාඥයන්ට පුළුවන් වෙලා තියෙනවා. මේ ක්වාසාර කියන්නේ ගැලැක්සි එකක මධ්‍යයේ තියෙන ඉතාම දීප්තිමත් කොටස්. මේවා ක්‍රියාත්මක වෙන්නේ අතිවිශාල කළු කුහර මගින්. මේවා හරියට කළු කුහරයක ළදරු අවධියේ ඡායාරූප වගේ කියලා තමයි පර්යේෂකයන් කියන්නේ. මේ ක්වාසාරවල තියෙන ගුරුත්වාකර්ෂණ බලය නිසා ඒවා ස්වභාවික විශාලන කාචයක් විදිහට ක්‍රියා කරනවා. ඒ හරහා දුර ඈත තියෙන ගැලැක්සිවල ආලෝකය විශාල කරලා පෙන්වන්න පුළුවන්.
මේ වගේ දුර්ලභ දේවල් හොයාගන්න එක ලේසි වැඩක් නෙවෙයි. ඒ නිසා පර්යේෂකයන් ‘DESI’ නමින් හඳුන්වන දත්ත සමුදායක් පාවිච්චි කරලා කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) ආධාරයෙන් තමයි මේ ගවේෂණය කරලා තියෙන්නේ. මුලින්ම AI එකට මේ වගේ ක්වාසාරවල ලක්ෂණ ගැන පුහුණුවක් ලබා දීලා, ලක්ෂ අටක් විතර වෙන ක්වාසාර දත්ත අතරින් මේ අලුත් හත හොයාගන්න ඔවුන්ට පුළුවන් වුණා. මේ සොයාගැනීම මගින් කළු කුහර කොහොමද ගැලැක්සිවල හැඩය වෙනස් කරන්නේ කියන එක ගැන අලුත් තොරතුරු ගොඩක් දැනගන්න පුළුවන් වෙයි කියලා විද්‍යාඥයන් බලාපොරොත්තු වෙනවා.
මේ ක්වාසාර හත තහවුරු කරගන්න තවදුරටත් නිරීක්ෂණ කරන්න වෙනවා. කොහොම වුණත්, අතිවිශාල දත්ත ප්‍රමාණයක් අතරින් මේ වගේ දුර්ලභ දේවල් හොයාගන්න කෘත්‍රිම බුද්ධිය කොච්චර වැදගත්ද කියන එක මේ පර්යේෂණයෙන් හොඳටම පැහැදිලි වෙනවා. ඉදිරියේදී මේ ගැන තවත් පර්යේෂණ සිදු කරලා විශ්වයේ ආරම්භය සහ කළු කුහරවල වර්ධනය ගැන තවත් රහස් එළි කරගන්න විද්‍යාඥයන් සූදානම් වෙනවා.
Discussion & Feedback